شماره سی و هفتم

ادبیات عرفانی و اسطوره شناختی (فصلنامه علمی-پژوهشی)

شاپا: ‎2008-4420

شاپای الکترونیک: ‎2252-0899

مدیر مسئول:

سهیلا موسوی سیرجانی, دکتر, دانشگاه آزاد اسلامی، تهران جنوب

پست الکترونیک: ‎S_movsavi@azad.ac.ir‎

سردبیر:

امیر بانو کریمی, دکتر

پست الکترونیک: ‎Ab_karimi@azad.ac.ir‎

مدیر داخلی:

راویه قلی پور , کارشناس ارشد, دانشگاه آزاد اسلامی، تهران جنوب

سفارش نشریه

نام
ایمیل

کد رفرنس: ‎999-456

سال دهم, شماره سی و هفتم, ‎1393/10/01

نوع مقاله: مقاله تحقیقی

موضوعات:

بررسی تصوف عابدانه و عرفان عاشقانه در غزلیات حافظ

چکیده مقاله:

تصوف که در آغاز شامل مفاهیمی خشک و ریاضتهایی سخت بود، در قرن سوم با پذیرفتن «محبت» به عنوان یکی از ارکان محوری، رنگ عاشقانه پذیرفت. با ورود عرفان و تصوف به عرصه‌ ادبیات، گروهی به تدوین اصول تصوف عابدانه در آثارشان می‌پردازند و عده‌ای آثاری سراسر عرفانی همراه با شور و شوق عاشقانه پدید می‌آورند. در این میان حافظ مبدع مکتبی است که از اصول عرفان عاشقانه به همراه نگاهی انتقادی به تصوف عابدانه شکل گرفته است و از آن به مکتب رندی تعبیر می‌شود. اما اشعار حافظ را نمی‌توان یکسره از تصوف عابدانه تهی دانست. حافظ ضمن پذیرفتن تأثیری عظیم از مفاهیم قرآنی و تضمین‌ها و تلمیح‌های فراوان به آیات قرآن، در ابیات بسیاری عبادت، دعای صبح و آه شب، اصول اخلاقی تصوف و اندیشه‌های دیگری از تصوف عابدانه را نه با ابهام و بیانی رندانه و دوپهلو، بلکه به روشنی و به قصد تعلیم و توصیه به مخاطب خود، بیان می‌کند.

مولف و محقق: , علی دهقان , خلیل حدیدی , موسی احمدی

کلید واژه ها: حافظ، تصوف عابدانه، عرفان عاشقانه

مراجع و رفرنس ها:

قرآن کریم
آشوری، داریوش. 1377. عرفان و رندی در شعر حافظ. تهران: مرکز.
ابوعلی سینا. 1385. رسالة العشق. ترجمه ضیاء الدین درّی. تهران: اساطیر.
اهور، پرویز. 1372. کلک خیال‌انگیز. تهران: اساطیر.
باقری خلیلی، علی‌اکبر. 1388. «بررسی ابعاد دینداری حافظ شیرازی بر اساس الگوی کلارک و استارک»، جستارهای ادبی، ش. 167.
پورنامداریان، تقی. 1388. گمشده لب دریا. چ3. تهران: سخن.
ثروتیان، بهروز. 1380. شرح غزلیات حافظ. تهران: پویندگان دانشگاه.
خرمشاهی، بهاءالدین. 1368. ذهن و زبان حافظ. چ 4. تهران: البرز.
ــــــــــــــــــ. 1391. حافظ‌نامه. چ 20 تهران: علمی-فرهنگی.
ــــــــــــــــــ. 1361. ذهن و زبان حافظ. تهران: نشر نو.
حافظ شیرازی، شمس‌الدین محمد. 1378. دیوان غزلیات. به ‌کوشش خلیل خظیب رهبر. چ 25. تهران: صفی علیشاه.
درودیان، ولی¬الله. 1385. این کیمیای هستی. تبریز: آیدین.
دستغیب، عبدالعلی. 1373. از حافظ به گوته. تهران: بدیع.
رحیمی، مصطفی. 1371. حافظ اندیشه. تهران: نشر نور.
رضی، احمد. 1382. «تأویل‌پذیری عرفانی دیوان حافظ». زبان و ادب. ش.‌ 17.
زرین‌کوب، عبدالحسین. 1373. ارزش میراث صوفیه. چ 7. تهران: امیرکبیر.
ـــــــــــــــــــــ . 1382. از کوچه‌ رندان. چ 10. تهران: امیرکبیر.
ستاری، جلال. 1374. عشق صوفیانه. تهران: نشر مرکز
سجادی، سید جعفر. 1370. فرهنگ لغات و اصطلاحات عرفانی. تهران: کتابخانه‌ طهوری.
سجادی، سید ضیاءالدین. 1373. مقدمه‌ای بر مبانی عرفان و تصوف. چ 3. تهران: سمت.
ـــــــــــــــــــــ. 1392. مقدمه‌ای بر مبانی عرفان و تصوف. تهران: سمت.
شبلی نعمانی، محمد. 1336. شعرالعجم. ترجمه محمدتقی فخرداعی گیلانی. ج1. تهران: ابن‌سینا.
شمیسا، سیروس. 1379. سبک شناسی شعر. تهران: میترا.
شه‌وری، محمد. 1386. حافظ: عارف ربانی. تهران: علمی.
صلیبا، جمیل. 1381. فرهنگ فلسفی. ترجمه منوچهر صانعی دره بیدی. چ 3. تهران: حکمت.
عطار، محمد بن ابراهیم. 138. دیوان. تهران: علم.
غنی، قاسم. 1369. بحث در آثار و افکار و احوال حافظ ج2. تاریخ تصوف در اسلام. چ 5. تهران: زوار.
فروزانفر، بدیع الزمان. 1380. سخن و سخنوران. چ 5. تهران: خوارزمی.
فرشیدورد، خسرو. 1375. نقش‌آفرینی‌های حافظ. تهران: صفی علیشاه.
گل اندام، محمد. 1384. مقدمه ‌دیوان حافظ. تهران: اسماء.
مرتضوی، منوچهر. 1384. مکتب حافظ. چ 4. تبریز: ستوده.
ملکیان، مصطفی. 1385. مشتاقی و مهجوری. تهران: نگاه معاصر.
مطهری، مرتضی. 1376. عرفان حافظ. چ 13. تهران: صدرا.
ملاصدرا، 1379. الحکمه المتعالیه. تعلییقه ملاهادی سبزواری و علامه طباطبایی. قم: علمی-مصطفوی.
نجفی، زینب.1390. «سریان عشق در جهان هستی از دیدگاه ملاصدرا»، رشد آموزش معارف اسلامی، دوره‌ 24. ش. 1.
همایی، جلال‌الدین. 1367. مقدمه بر مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه، عزالدین کاشانی. تهران: هما.
همایون‌فرخ، رکن‌الدین. 1362. حافظ خراباتی. چ 2. تهران: اساطیر.
هجویری، علی بن عثمان. 1378. کشف‌المحجوب. به تصحیح ژوکوفسکی. به کوشش قاسم انصاری. تهران: طهوری.








References
Holy Quran
Abu-Ali Sinā. (2006/1385SH). Resālat-ol-eshq. Tr. by Ziā-oddin Dorri. Tehran: Asātir.
Ahour, Parviz. (1994/1372SH). Kelk-e khiyāl-angiz. Tehran: Asātir.
Āshouri, Dariush.(1999/1377SH). Erfān va rendi dar she'r-e Hāfez. Tehran: Markaz.
Attār, Mohammad-ibn Ebrāhim. (2006/1384SH). Divān. Tehran: 'Elimi va Farhangi.
Bāgheri Khalili, 'Ali Akbar. (2010/1388SH). “Barrasi-ye ab'ād-e dindāri-ye Hāfez Shirāzi bar asas-e olgou-ye Kelark va Estārk”. Jastārhā-ye Adabi.No. 167.
Dastgheib, 'Abdol-'Ali. (1995/1373SH). Az Hāfez be Gote. Tehran: Badi'.
Doroudiyān, Vali-yollāh. (2007/1385SH). In kimiyā-ye hasti. Tabriz: Āidin.
Farshidvard, Khosrow. (1997/1375SH). Naqsh āfarini-hā-ye Hāfez. Tehran: Safi-'Alishāh.
Forouzānfar, Badi'-ozzamān. (2002/1380SH). Sokhan va sokhanvarān 5th ed. Tehran: khārazmi.
Ghani, Ghāsem. (1991/1369SH). Bahs dar āsār o afkār o ahvāl-e Hāfez.Vol. 2.Tārikh-e tasavvof dar Eslām. 5th ed. Tehran: Zavvār.
Gol Andām, Mohammad. (2006/1384SH).Moghaddameh divan-e Hāfez. Tehran: Asmā'.
Hāfez Shirāzi, Shams-oddin Mohammad. (2000/1378SH).Divan-e ghazaliyāt.With the efforts of Khalil Khatib Rahbar. 25th ed. Tehran: Safi-'Alishāh.
Hojviri, 'Ali ibn Othmān. (2012/1390H). Kashf-ol-mahjoub. Ed. by
zhokofski. With the Efforts of Qasem Ansari. Tehran: Tahouri. Homāei, Jalāl-oddin.(1989/1367SH).Moghaddameh bar mesbāh-ol hedāyah va meftāh-ol kefāyah, Ezz-oddin Kāshāni. Tehran: Homā.
Homāyoun Farrokh, Rokn-oddin.(1984/1362SH).Hāfez-e kharābāti. 2nd ed. Tehran: Asātir.
Khorramshāhi, Bahā-oddin.(1983/1361SH).Zehn va zabān-e Hāfez. Tehran: Nashr-e Now.
Khorramshāhi, Bahā-oddin.(1990/1368SH).Zehn va zabān-e Hāfez. 4th ed. Tehran: Alborz.
.______________________(2013/1391SH).Hafez-nāmeh. 20th ed. Tehran: 'Elmi-Farhangi.
Malekiyān, Mostafā. (2007/1385SH).Moshtāghi va Mahjouri. Tehran: Negāh-e Mo'āser.
Mollā Sadrā, Sadr-oddin Mohammad Shirāzi. (2001/1379SH).Alhekmat-ol Mot'āliyeh. Ta'ligheh Mollā Hādi Sabzavāri va Allāmeh Tbātabā'i. Qom: 'Elmi-Mostafavi.
Mortazavi, Manouchehr. (2006/1384SH). Maktab-e Hāfez. 4th ed. Tabriz: Sotoudeh.
Motahhari, Mortezā. (1998/1376SH).Erfān-e Hāfez. 13th ed. Tehran: Sadrā.
Najafi, Zeinab. (2012/1390SH).“Seriyal-e eshgh dar jahān-e hasti az didgāh-e Mollā Sadrā”.Roshd-e āmouzesh-e ma'āref-e eslāmi.period 24. No. 1.
Pournāmdāriyān, Taqi. (2010/1388SH).Gom shodeh lab-e daryā. 3rd ed. Tehran: Sokhan.
Rahimi, Mostafā. (1993/1371SH).Hāfez-e andisheh. Tehran: Nashr-e Nour.
Razi, Ahmad. (2004/1382SH).“Ta'vil-paziri-ye 'erfāni-ye divān-e Hāfez”.Zabān va adab. No. 17.
Sajjādi, S. Ja'far. (1992/1370SH).Farhang-e loghāt o estelā'hāt-e 'erfāni. Tehran: Tahouri.
Sajjādi, Ziā-oddin.(1995/1373SH).Moghaddameh-i bar mabāni erfān va tasavvof. 3rd ed. Tehran: SAMT.
_______________. (2014/1392SH).Moghaddameh-i bar mabāni erfān va tasavvof. Tehran: SAMT.
Salibā, Jamil. (2003/1381SH).Farhang-e falsafi (Philosophical Lexicon). Tr. by Manouchehr Sāne'I Dare Bidi. 3rd ed. Tehran: Hekmat.
Sattāri, Jalāl. (1996/1374SH).Eshq-e Sufiyāneh. Tehran: Nashr-e Markaz.
Servatiyān, Behrouz. (2002/1380SH).Sharh-e Ghazaliyāt-e Hāfez. Tehran: Pouyandegān-e Dāneshgāh.
Shah-vari, Mohammad. (2008/1386SH).Hāfez: 'Aref-e rabbāni. Tehran: 'Elmi.
Shamisā, Sirous.(2001/1379SH).Sabk shenāsi-e she'r. Tehran: Mitrā.
Shibli Nomani, Mohammad. (1958/1336SH).She'r-ol-'Ajam.Tr. by Mohammad Taqi Fakhr Da'i Gilāni.Vol. 1. Tehran: Ebn-e Sinā.
Zarrinkoub, Abd-ol-hossein.(1995/1373SH).Arzesh-e mirās-e Soufiyeh. 7th ed. Tehran: Amirkabir.
___________________(2003/1382SH).Az kouche-ye rendān. 10th ed. Tehran: Amirkabir.

اطلاعات تکمیلی تر

سابقه داوری: خیر

سایت ها و موارد داوری شده:

مقالات مرتبط

در فصلنامه

هیئت تحریریه

مشخصات تفصیلی هیات تحریریه

بایگانی

مشاهده مقالات آرشیو شده

پرسش و پاسخ

پاسخ ها و پرسشهای متداول